03) Standardi ležajeva („šolja“) upravljača bicikala – SHIS

Maintenance and repairs

Održavanje i popravke

Prethodna dva članka objasnila su nazive delova upravljača, i kako izmeriti važne dimenzije. Ovaj članak bavi se standardima ležajeva kormana (često nazivanim i „šoljama“).

Sadržaj:
1. Uvod
2. Pravila (način) označavanja
3. Standardne dimenzije
…3.1. Unutrašnji prečnik cevi upravljača (i spoljni prečnik šolja ležaja) – „TT“
…3.2. Spoljni prečnik (gornjeg dela) vrata viljuške – „SS,S-CCtpi“
…3.3. Spoljni prečnik krune viljuške (i unutrašnji prečnik konusa viljuške) – „SS,S“
…3.4. Kombinacije dimenzija kod tapered viljuški (i cevi upravljača) – „gornji_set / donji set“
4. Primeri SHIS notacije
5. Sumiranje
6. Izuzetak – standardi viljuški sa navojem

 

1. Uvod

Tokom godina, pogotovo od početka 21. veka, došlo je do uvođenja mnoštva različitih vrsta ležajeva upravljača. To je stvorilo priličnu konfuziju u praksi. Pored većeg broja različitih vrsta i dimenzija, mnogi proizvođači su davali svoje, posebne, nazive za ležajeve koji su praktično isti kao i takvi ležajevi drugih proizvođača. Kako bi se ova zbrka rešila, grupa proizvođača objavljuje SHIS nomenklaturu (eng: Standardized Headset Identification System) – tj. standardizovan sistem identifikacije ležajeva upravljača. SHIS nije standard ležaja upravljača, već skup pravila za jednoznačno označavanje ležajeva (i šolja) kako ne bi bilo zabune pri nabavci/zameni. Sve veći broj proizvođača i distributera usvaja ovu nomenklaturu. Dva ležaja iste SHIS oznake su kompatibilna (mogu se zameniti jedan drugim), bez obzira na marketinški naziv i proizvođača.

Kod označavanja ležajeva, treba voditi računa da nisu uvek donji i gornji ležaj jednakih dimenzija (ovo zavisi od vrste vrata viljuške i cevi upravljača). Pored podsećanja na uniformne i tapered viljuške, važno je podsetiti se i tri tipa ležaja upravljača: eksterni (EC), integrisani (IS) i interni (ZS).

 

2. Pravila (način) označavanja

Tipična SHIS oznaka izgleda ovako (šta to znači biće objašnjeno u ovom članku, ovo je samo uvod):
ZS44/28,6-24tpi | ZS44/30 – ležaj za viljušku sa navojem
ZS44/28,6 | EC49/40 – ležaj tapered viljuške bez navoja

Format oznake je sledeći:
gornji_set | donji_set

Vertikalna crta (“ | „) razdvaja oznake gornjeg i donjeg seta ležajeva.

Označeni gornji i donji set ležaja upravljača Slika 1

Gornji i donji set ležaja upravljača
Slika 1

Oznake za svaki pojedinačni (gornji i donji) set se pišu u sledećem formatu:

Format označavanja ležaja po SHIS notaciji Slika 2

Format označavanja ležaja po SHIS notaciji
Slika 2

Objašnjenje oznaka:
HH: Vrsta ležaja – EC-eksterni, IS-integrisani, ZS za interni tip ležaja.
TT: „okvirno“ označen u mm spoljni prečnik šolje ležaja, odnosno unutrašnji prečnik prihvata ležaja u cevi upravljača.
/SS,S: ova oznaka obeležava različite pojmove u zavisnosti od toga da li stoji za gornji, ili donji set ležajeva. Kod gornjeg seta ležajeva označava spoljašnji prečnik vrata viljuške. Kod donjeg seta ležajeva daje približnu vrednost u mm za unutrašnji prečnik konusa viljuške, odnosno spoljašnji prečnik krune viljuške.
-CCtpi: broj navoja po jednom inču za viljuške sa navojem. Kod viljuški bez navoja ovaj deo oznake je izostavljen.

Nije označeno na slici 2, zbog jednostavnijeg prikaza (i ređe upotrebe u praksi), ali proizvođači mogu navesti i koliko set ležaja „štrči“ izvan cevi upravljača. Izražava se pomoću slova „H„, iza kojeg sledi „visina“ steka (eng. stack height) u milimetrima. Daje se posebno za gornji i/ili donji set ležajeva.

Važna napomena:
Kod integrisanih ležajeva (IS), ugao ležaja od 45 stepeni (po novom standardu) se podrazumeva, tako da se u SHIS nomenklaturi ne označava uopšte taj ugao.

3. Standardne dimenzije

Pregled standardnih dimenzija biće dat po tipu oznake. Prvo za prečnik cevi upravljača odnosno spoljni prečnik šolje ležaja (TT), zatim za gornji set tj. vrat viljuške (/SS,S-CCtpi), a onda za donji set, tj. prečnik krune (/SS,S). Na kraju, pregled standarda za tapered viljuške gde se navode kompletne SHIS oznake ležaja za ležajeve gornjeg i donjeg seta. Oznake u tabelama sadržaće prvo staro ime najčešće korišteno, zatim SHIS naziv (oznaku), a na kraju relevantne dimenzije.

3.1. Unutrašnji prečnik cevi upravljača (i spoljni prečnik šolja ležaja) – „TT“

Kod ležajeva koji se nakucavaju (EC i ZS) šolja je većeg prečnika od prihvata u cevi, dok je kod ležajeva koji se umeću (integrisani – IS) situacija obrnuta.

Eksterni ležajevi – EC  TABELA 1a mere su u milimetrima
Stari naziv SHIS naziv Spoljni prečnik šolje Unutrašnji prečnik cevi upravljača
1″ JIS EC29 30 29,8 – 29,9
1″ Pro EC30 30,2 30 – 30,15
1″ BMX standard (stari) EC33 32,8 32,6 – 32,7
1-1/8″ EC34 34 33,8 – 33,95
1-1/4″ EC37 37 36,8 – 36,95
Eksterna šolja u standardu 44 EC44 44,1 43,9 – 43,95
1-1/2″ EC49 49,7 49,55 – 49,6
1-1/2″ EC56 56 55,9 – 55,95
Integrisani ležajevi – IS TABELA 1b  mere su u milimetrima
Stari naziv SHIS naziv Spoljni prečnik seta ležaja Unutrašnji prečnik cevi upravljača
1″ IS (Cane Creek) IS38 38 38,15 – 38,25
1-1/8″ IS (Cane Creek) IS41 41 41,1 – 41,2
1-18″ Italijanski, Campagnolo hiddenset IS42 41,8 41,95 – 42,05
1-1/4″ – samo donji set IS47 47 47,05 – 47,1
1-3/8″ – samo donji set IS49 49 49,1 – 49,2
1-1/2″ – samo donji set IS52 52 52,1 – 52,15
Interni ležajevi – ZS TABELA 1c  mere su u milimetrima
Stari naziv SHIS naziv Spoljni prečnik šolje Unutrašnji prečnik cevi upravljača
1″ polu-integrisani ZS41 41,5 41,35 – 41,4
1-1/8″ polu-integrisani ZS44 44,1 43,9 – 43,95
1-1/2″ polu-integrisani ZS49 49,7 49,57 – 49,65
1-1/2″ polu-integrisani (retki) ZS55 55 54,9 – 54,95
1-1/2″ polu-integrisani ZS56 56 55,9 – 55,95

Tabela 1: pregled SHIS oznaka za unutrašnji prečnik cevi upravljača (i spoljni prečnik šolja ležaja)
– obeleženi sa „TT“ na slici 2.

3.2. Spoljni prečnik (gornjeg dela) vrata viljuške „SS,S-CCtpi“

Spoljni prečnik gornjeg dela vrata viljuške  TABELA 2
Stari naziv SHIS naziv Prečnik vrata viljuške – u mm Kod viljuški s navojem – broj navoja po inču
1″ bez navoja 25.4 25,4
1-1/8″ bez navoja 28.6 28,6
1-1/4″ bez navoja 31.8 31,8
1-1/2″ bez navoja 38.1 38,1
1″ francuski standard s navojem 25.0-1.0pitch 25 1
1″ s navojem (BSC) 25.4-24tpi 25,4 24
1-1/8″ s navojem 28.6-26tpi 28,6 26
1-1/4″ s navojem 31.8-26tpi 31,8 26

Tabela 2: pregled SHIS oznaka spoljnog prečnika gornjeg dela vrata viljuške – za ležajeve gornjeg seta
– obeleženo sa „SS,S-CCtpi“ na slici 2.

3.3. Spoljni prečnik krune viljuške (i unutrašnji prečnik konusa viljuške) – „SS,S“

Konus viljuške je sinonim za čauru ležaja upravljača. Pošto se konus viljuške uvek nakucava na krunu viljuške, unutrašnji prečnik konusa je uvek manji od spoljašnjeg prečnika krune viljuške.

Prečnik krune (i konusa) vrata viljuške TABELA 3 mere su u milimetrima
Stari naziv SHIS naziv Spoljni prečnik krune vrata viljuške Unutrašnji prečnik konusa viljuške
1″ Pro, ili „Euro“ standard 26 26,5 26,4
1″ JIS 27 27,1 27
1-1/8″ sa, ili bez navoja 30 30,1 30
1-1/4″ sa, ili bez navoja 33 33,1 33
1-1/2″ sa nakucanim konusom 40 39,8 39,7
1-3/8″ integrisan konus nema nema nema

Tabela 3: pregled SHIS oznaka spoljnog prečnika krune viljuške, i unutrašnjeg prečnika konusa viljuške
– obeleženo sa „SS,S“ na slici 2.

3.4. Kombinacije dimenzija kod tapered viljuški (i cevi upravljača) – „gornji_set / donji set“

Tapered viljuške imaju veći prečnik na dnu nego u gornoj polovini vrata. Zato se i prečnici gornjeg i donjeg seta ležajeva razlikuju. Kod ovog pregleda standarda za tapered viljuške, kombinacije će biti sortirane redom: prvo za eksterne (EC), zatim za integrisane (IS) i na kraju za interne (ZS) ležajeve. Uz odvojeno navođenje SHIS standarda za gornji i donji set ležajeva. Neke cevi upravljača prave se za kombinaciju ZS i EC ležajeva, što je stavljeno u tabeli sa ZS ležajevima (uz navod tipa ležaja u oznaci, pošto su date kompletne SHIS oznake, a one i to sadrže, kako je već objašnjeno).

Eksterni ležajevi (EC) viljuške sa navojem TABELA 4a
Stari naziv SHIS za gornji set ležajeva SHIS za donji set ležajeva Napomena
1″ JIS EC29/25.4-24tpi EC29/27 Uobičajeni azijski standard
1″ Pro/Euro EC30/25.4-24tpi EC30/26 Standardna za 1″ viljuška sa navojem
1″ BMX standard (stari) EC32/25.4-24tpi EC32/26 Stari BMX standard za viljuške sa i bez navoja
1-1/8″ EC34/28.6-26tpi EC34/30
1-1/4″ EC37/31.8-26tpi EC37/33
Eksterni ležajevi (EC) viljuške bez navoja TABELA 4b
Stari naziv SHIS za gornji set ležajeva SHIS za donji set ležajeva Napomena
1″ JIS EC29/25.4 EC29/27 Konus viljuške je veći nego kod „Pro“ standarda
1″ Pro/Euro EC30/25.4 EC30/26
1-1/8″ EC34/28.6 EC34/30
1-1/4″ EC37/31.8 EC37/33
44 eksterna šolja EC44/28.6 EC44/30
1-1/2″ EC49/38.1 EC49/40
1-1/2″ reducir na 1-1/8″ EC49/28.6 EC49/30 Šolje sa reducirom na 1-1/8″
1-1/2″ – samo donji set nema EC56 Samo donji set ležaja
Integrisani ležajevi (IS) – samo bez navoja TABELA 4c
Stari naziv SHIS za gornji set ležajeva SHIS za donji set ležajeva Napomena
1″ IS Cane Creek IS38/25.4 IS38/26 Neki trijatlonski bicikli, retki modeli
1-1/8″ IS Cane Creek IS41/28.6 IS41/30 „Cane Creek“ standard
1-1/8″ Italijanski Hiddenset IS42/28.6 IS42/30 Campagnolo „Hiddenset“ standard
1-1/4″ samo donji set nema IS47/33
1-3/8″ samo donji set nema IS49 konus je integrisan u krunu viljuške
1-1/2″ samo donji set nema IS52/40
Interni ležajevi (ZS) – samo bez navoja TABELA 4d
Stari naziv SHIS za gornji set ležajeva SHIS za donji set ležajeva Napomena
1″ ZS41/25.4 ZS41/26 1″ polu-integrisani, redak model
1-1/8″ ZS44/28.6 ZS44/30 Čest model ZS ležajeva
1-1/2″ tapered ZS49/28.6 ZS49/40
Reducir za 1-1/2″ ZS49/28.6 ZS49/30 Reducir za prihvat viljuške prečnika 28,6 mm
Mešani standard ZS49/28.6 EC49/40
1-1/2″ zero stack gornji i donji ZS49/38.1 ZS49/40 Ravan vrat prečnika 1-1/2″ za ZS ležajima
1-1/2″ zero stack donji set nema ZS55/40 Samo FSA modeli, napušten standard
1-1/2″ ZS donji set nema ZS56/40
Mešani standard ZS44/28.6 EC49/30
ZS44/28.6 ZS56/40
Mešani standard EC49/28.6 ZS49/40

Tabela 4: pregled SHIS oznaka kombinacija ležajeva za tapered viljuške

4. Primeri SHIS notacije

Biće dato par primera, kako bi se bolje objasnila primena SHIS označavanja u praksi.

 

Primer 1:

Često korištena dimenzija ležajeve upravljača kod planinskih bicikala je starog naziva 1-1/8″ bez navoja. Koristi eksterne ležajeve (EC). Bicikl sa takvim ležajem ima sledeće dimenzije:

Šolje ležaja su spoljnog prečnika (označeno sa „TT“ na slici 2) 34 mm.
Cev upravljača je unutrašnjeg prečnika („TT“ na slici 2)  od 33,8 do 33,9 mm.
Gornji deo vrata viljuške je spoljnog prečnika („SS,S“ na slici 2) 28,6 mm, to jest 1-1/8″.
Konus viljuške je unutrašnjeg prečnika („SS,S“ na slici 2) 30 mm.

SHIS oznaka ovakvog seta ležajeva upravljača je: EC34/28.6 | EC34/30.
Bilo koji set ležajeva sa istom SHIS oznakom će odgovarati za bicikl iz ovog primera.

SHIS EC34/28.6 | EC34/30 set ležajeva. Izvor: www.bike24.com Slika 3

SHIS EC34/28.6 | EC34/30 set ležajeva.
Izvor: www.bike24.com
Slika 3

 

Primer 2:

Set ležajeva za 1" sa navojem Izvor: www.cycleservicenordic.com Slika 4

Set ležajeva za 1″ sa navojem
Izvor: www.cycleservicenordic.com
Slika 4

Uobičajeni ležajevi sa navojem (sve manje prisutni kod modernih bicikala, koji prelaze na viljuške bez navoja) poznat je kao 1″ sa navojem, koristi EC ležajeve i ima sledeće dimenzije:

Šolje ležaja su spoljnog prečnika (označeno sa „TT“ na slici 2) 30,2 mm.
Cev upravljača je unutrašnjeg prečnika („TT“ na slici 2)  od 30 do 30,15 mm.
Gornji deo vrata viljuške je spoljnog prečnika („SS,S“ na slici 2) 25,4 mm, to jest 1″, sa 24 navoja po inču.
Konus viljuške je unutrašnjeg prečnika („SS,S“ na slici 2) 26,4 mm – dok je spoljni prečnik krune viljuške 26,5 mm.

SHIS oznaka ovakvog seta ležajeva upravljača je: EC30/25.4-24tpi | EC30/26.

 

Primer 3:

Integrisani ležajevi upravljača (IS).

Set integrisanih šolja ležaja. Izvor: www.bike24.com Slika 5

Set integrisanih šolja ležaja.
Obratiti pažnju kako set sadrži samo ležajeve, ali ne i šolje (pošto je integrisan). Donji ležaj je većeg prečnika od gornjeg.
Izvor: www.bike24.com
Slika 5

Set šolja ležaja upravljača na slici 5 je za tapered viljuške i cevi upravljača. Dimenzije donjeg seta šolja i konusa viljuške su veće od onih za gornje. Dimenzije su sledeće:

Gornji set ležaja je spoljnog prečnika 44,1 mm.
Gornji otvor cevi upravljača je unutrašnjeg prečnika od 41,1 do 41,2 mm.
Gornji deo vrata viljuške je spoljnog prečnika 28,6 mm.
Donji set ležaja je spoljnog prečnika 52 mm.
Donji otvor cevi upravljača je unutrašnjeg prečnika od 52,1 do 52,15 mm.
Konus viljuške je unutrašnjeg prečnika 39,7 mm, dok je spoljni prečnik krune viljuške 39,8 mm.

SHIS oznaka ovakvog seta ležajeva upravljača je: ZS41/28.6 | ZS52/40

 

Primer 4:

Interni ležaj (ZS) za tapered viljušku. Izvor: www.bike24.com Slika 5

Interni ležaj (ZS) za tapered cev upravljača.
Donji ležaj je većeg spoljnog prečnika od gornjeg, ali (ne vidi se dobro na slici) unutrašnji prečnik je gotovo isti (za viljušku vrata uniformnog prečnika).
Izvor: www.bike24.com
Slika 6

Set šolja ležaja na slici 6 je za tapered cev upravljača i viljušku vrata uniformne širine. Šolja donjeg seta ima reducir sa šire cevi upravljača na uži vrat viljuške.

Šolja gornjeg seta ležaja je spoljnog prečnika 44,1 mm.
Gornji otvor cevi upravljača je unutrašnjeg prečnika od 43,9 do 43,95 mm.
Gornji deo vrata viljuške je spoljnog prečnika 28,6 mm.
Šolja donjeg seta ležaja je spoljnog prečnika 56 mm.
Donji otvor cevi upravljača je unutrašnjeg prečnika od 55,9 do 55,95 mm.
Konus viljuške je unutrašnjeg prečnika 30 mm, dok je spoljni prečnik krune viljuške 30,1 mm.

SHIS oznaka ovakvog seta ležajeva upravljača je: ZS44/28,6 | ZS56/30

 

Primer 5 (univerzalni pristup):

  1. Izmeri se unutrašnji prečnik gornjeg otvora cevi upravljača (ili spoljni prečnik gornje šolje, odnosno samog ležaja ako je IS tipa) i u tabeli 1a, b, ili c – zavisno od toga koji za tip ležaja je cev predviđena (EC, IS, ili ZS) – pronađe se SHIS dimenzija koja odgovara izmerenom.
  2. Izmeri se spoljni prečnik gornjeg dela vrata viljuške i u tabeli 2 pronađe odgovarajuća SHIS dimenzija.
  3. Zatim se meri unutrašnji prečnik donjeg otvora cevi upravljača (ili spoljni prečnik donjeg seta ležaja) uz pronalaženje odgovarajućeg standarda u tabelama 1a, b, ili c.
  4. Na kraju ostaje da se izmeri spoljni prečnik krune vrata viljuške, ili unutrašnji prečnik konusa viljuške i pronađe odgovarajući SHIS standard u tabeli 3.

5. Sumiranje

SHIS nomenklatura je dragocena pri nabavci ležajeva upravljača jer omogućava da se brzo i lako porede modeli različitih proizvođača, po jednostavnom principu: ako su iste SHIS oznake, odgovaraće. Ovo omogućava i laku nabavku odvojenih donjih i gornjih setova ležajeva, od različitih proizvođača, jednostavnim poređenjem SHIS oznaka posebno za gornji i donji set.

Kratak pregled SHIS nomenklature:

Tipovi ležajeva
Sastoji se iz dva slova, koja označavaju sledeće:
EC: eksterni ležajevi, stoje praktično celi izvan cevi upravljača.
IS: integrisani ležajevi, koriste cev upravljača kao šolju ležaja – tako da dolaze bez šolja.
ZS: interni ležajevi, najvećim delom stoje unutar cevi upravljača.

Cev upravljača – prečnik – gornji deo
Dvocifreni ceo broj (bez zareza i decimala).

Vrat viljuške – prečnik – gornji deo
Sledi iza oznake za prečnik gornjeg dela cevi upravljača, razdvojen od njega kosom crtom (“ / „). Sastoji se od dvocifrenog broja (plus jedna decimala).

Cev upravljača – prečnik – donji deo
Od oznaka gornjeg dela seta ležajeva odvojen je uspravnom crtom (“ | „). Dvocifren ceo broj.

Konus krune viljuške – prečnik
Sledi iza oznake za prečnik donjeg dela cevi upravljača, razdvojen od njega kosom crtom (“ / „). Dvocifren ceo broj.

Visina seta
Označava se posebno za gornji i donji set ležajeva. Ova oznaka je opciona i ne koristi se često. Format je: slovo „H„, iza kojeg se navodi visina u milimetrima.

Nazivi važnih delova ležajeva upravljača (sa slikama) dati su ovde:
01) Nazivi delova viljuške, cevi upravljača i ležaja viljuške na biciklu
Uputstva kako izmeriti važne dimenzije mogu se naći ovde:
02) Važne dimenzije viljuški i (ležajeva) kormana bicikala

6. Izuzetak – standardi viljuški sa navojem

Ono što nije obuhvaćeno SHIS standardom je unutrašnji prečnik vrata viljuške, dimenzija važna kod viljuški sa navojem, kod kojih se lula umeće unutar vrata viljuške i sa unutrašnje strane učvršćuje pomoću konusa („orah“).

Merenje unutrašnjeg prečnika vrata viljuške. Slika 4a

Merenje unutrašnjeg prečnika vrata viljuške.
Slika 7

Standardi dimenzija važne za viljuške sa navojem (i odgovarajuće lule) date su u ovom poglavlju, u tabeli 5.

Viljuške sa navojem TABELA 5 mere su u milimetrima
Stari naziv Spoljni prečnik vrata viljuške
Unutrašnji prečnik vrata viljuške
Navoja po inču
Francuski 25 22 25,4
BMX 25,4 (1″) 21,15 24
1″ JIS 25,4 22,2 24
1″ Pro, Campagnolo 25,4 22,2 24
1″ ISO 25,4 22,2 24
1″ Italianski 25,4 22,2 24
Moulton 25,4 22,2 24
1″ Raleigh 25,4 22,2 26
Istočno nemački (DDR) 26 22 26
Austrijski 26 22 26
1-1/8″ 28,6 (1-1/8″) 25,4 (1″) 26
1-1/4″ 31,8 (1-1/4″) 28,6 (1-1/8″) 26

Tabela 5: Standardne dimenzije viljuški sa navojem

Spoljni prečnik vrata viljuške i broj navoja po inču su uključeni u SHIS nomenklaturu, jedino nedostaje unutrašnji prečnik. Tako da se svi podaci, osim unutrašnjeg prečnika mogu naći u SHIS tabelama 2 i 3.

Podeli ovaj članak sa prijateljima...Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on Tumblr

Ostavite odgovor